İslam tarihinin birçok önemli mirasına ev sahipliği yapan başkent: Şam

Uluslararası

Dünyanın en eski sürekli yerleşimlerinden biri olarak kabul edilen Suriye'nin başkenti Şam, İslam dünyasının büyük önem verdiği tarihi eserleri ve zengin mirasıyla dikkati çekiyor.

Birçok medeniyete ev sahipliği yapan Şam, milattan önce 64'te Roma'nın egemenliğine girdi. Bizans döneminde de Şam, Hristiyanlığın önemli merkezlerinden biri oldu.

İslamiyet'in ilk yıllarında 634'te Halife Ömer bin Hattab'ın döneminde Müslümanlar, Şam'ı fethederek şehri İslam dünyasının önemli bir merkezi haline getirdi.

Yaklaşık 1400 yıldır Müslümanların en önemli kalelerinden biri olan Şam, İslam dünyasından birçok mirasa ev sahipliği yapıyor. AA muhabiri, Turizm Bakanlığı ve açık kaynaklardan Şam'daki tarihi camileri, külliyeleri, çarşıları, kale ve hanları derledi.

Şam'daki eski şehre açılan 7 kapı

Şam'daki eski şehir bölgesi, Roma'dan Bizans'a, İslam medeniyetinden Osmanlı İmparatorluğu'na kadar pek çok uygarlığa ev sahipliği yapmış, yüzyıllardır kesintisiz yerleşimin sürdüğü nadir tarihi merkezlerden biri. Labirenti andıran dar sokakları, canlı çarşıları ve zamana direnen dini yapıları, kentin hafızasını yaşatan eşsiz bir kültür mirası olarak öne çıkıyor.

Şehri geçmişte saran surlara açılan 7 ana kapı, kentin hem savunmasını hem de ticaret yollarını kontrol ediyor.

Bab Tuma, Bab Şarki, Bab El-Cabiye, Bab Es-Sağir, Bab El-Feradis, Bab Kisan ve Bab Es-Selam olarak bilinen bu kapıların her biri, Şam'ın farklı semtlerine açılıyor ve bugün hala kentin tarihi kimliğini yansıtan önemli simgeler olarak ayakta duruyor.

Emevi Camisi

Şam'daki Emevi Camisi, 705 yılında Emevi hükümdarı Velid bin Abdülmelik tarafından inşa edildi. Cami, erken İslam mimarisinin en güzel örneklerinden biri olarak kabul ediliyor.

Emevi Camisi yalnızca bir cami olarak değil, aynı zamanda Şam'ın ve İslam dünyasının tarihsel ve kültürel merkezlerinden biri olarak tanınıyor. 4 eski kapısı bulunan ve 3 minareye sahip Emevi Camisi'nin avlusunda birbirine uyumlu 3 güzel kubbe hayranlık uyandırıyor.

Başkenti simgesi olan camide, Sahabe mihrabı ile Kubbetü'n-nesr arasına rastlayan yerde bulunan Hz. Yahya'nın türbesi ise yapının en kutsal alanlarından birini oluşturuyor.

Camide ayrıca Eyyubi devletinin kurucusu olan Selahaddin Eyyubi'nin türbesi bulunuyor. Caminin kuzeyinde yer alan türbe, hem Müslümanlar hem de Müslüman olmayanlar için önemli bir ziyaret noktası. Türbesinin üzerini kaplayan, Eyyubi tarzında kırmızı kiremitlerle inşa edilmiş kubbe, türbeye özgün bir mimari özellik kazandırıyor.

İslam dünyasının en eski camilerinden Emevi'deki Meşhed-i Hüseyin'de, Kerbela şehidi Hz. Hüseyin'in başının defnedildiğine inanılıyor. Caminin batı tarafında da İmam Gazali Zaviyesi yer alıyor. İslami ilimlerin öğretildiği ve tarih boyunca büyük İslam fıkıhçılarının yetiştiği revakta, İmam Gazali 11 yıl inzivaya çekilerek "İhyau-Ulumi'd-din" (Din İlimlerinin İhyası) adlı eserini İslam dünyasına kazandırdı.

Türk havacılık tarihinin ilk şehitlerine ait mezarlık Şam'da

Emevi Camisi haziresinde ayrıca Türk havacılık tarihinin ilk şehitlerine ait kabristan da yer alıyor.

1914 yılında 2 bin 515 kilometrelik İstanbul-Kahire uçuşunu gerçekleştirmek için yapılan hazırlıkların ardından İstanbul'dan havalanan, Pilot Yüzbaşı Fethi ve Rasıt Üsteğmen Sadik yönetimindeki ilk uçak 24 Şubat 1914'te Şam'a ulaştı. Ancak, Yüzbaşı Fethi Bey ve Üsteğmen Sadık Bey, 27 Şubat 1914'te uçuşun Şam-Kudüs güzergahında, uçaklarının arıza yapıp Teberiye Gölü civarında düşmesi sonucu şehit oldu.

Pilot Teğmen Nuri Bey ve Rasıt Yüzbaşı İsmail Hakkı Bey yönetiminde İstanbul'dan havalanan ikinci uçak da 9 Mart 1914'te Yafa'ya ulaştı ancak bu uçağın da uçuşun son etabında 11 Mart 1914'te arıza sonucu denize düşmesi sonucunda Teğmen Nuri Bey şehit oldu.

Bu 2 kazada şehit düşen 3 Türk subay, Şam'a getirilerek Selahaddin Eyyubi Türbesi yanındaki Türk Havacılık Şehitliği'ne defnedildi. Şehitlik, camiye gelenlerin ziyaret ettiği önemli noktalardan biri olarak biliniyor.

- Hacıların konaklaması için yaptırılan külliye: Süleymaniye Külliyesi

İslam dünyasının Şam'daki önemli eserlerinden olan ve günümüzde "Süleymaniye Tekkesi" olarak bilinen külliye, Osmanlı padişahı Kanuni Sultan Süleyman tarafından 16. yüzyılda inşa edildi.

Barada Nehri'nin sağ kıyısında ve Ulusal Müze'nin doğusunda yer alan külliye, Osmanlının kültürel ve dini mirasının bir parçası olarak, Şam'daki en önemli yapılarından biri olarak kabul ediliyor.

Hacıların konaklaması için yaptırılan ve Osmanlı mimarisi kullanılan külliye kubbelerle, revaklar ve mukarnaslarla süslenerek inşa edilmiş.

Kur'an-ı Kerim eğitiminde ve yoksullara yardım sağlanması konusunda önemli bir rol oynayan külliyenin haziresinde ise 1926'da İtalya'da vefat eden Sultan VI. Mehmed Vahdettin'in kabri bulunuyor.

Şam'daki hanlar

Şam'da tüccarlar ve mallarını barındırmak için birçok han inşa edildi. Bazı kaynaklara göre, Sultan 2. Abdülhamid döneminde başkentteki han sayısı 139'a ulaştı.

Osmanlı döneminde Şam Valisi Azmzade Esad Paşa tarafından 1750'li yıllarda inşa edilen Esad Paşa Hanı, önemli hanlardan biriydi. İki katlı binanın alt bölümünde dükkanlar üst katında ise konaklama ve dinlenme bölümleri bulunuyor. Buzuriyye Çarşısı'nda yer alan han, Şam'ı ziyaret edenlerin uğrak noktası konumunda.

18. yüzyılda inşa edilen Süleyman Paşa Hanı ise Mithat Paşa Çarşısı'nda yer alıyor. Handa, 50'den fazla dükkan bulunmakla birlikte burada el sanatları, tekstil, şifalı bitkiler gibi çeşitli işlerle uğraşılıyor.

Dekke, Çakmak ve İpek de Şam'ın önemli hanları arasında yer alıyor.

Şam'daki kapalı çarşılar

Şam'ın geleneksel pazar alanları olan kapalı çarşılar, şehri ziyaret edenlerin mutlaka uğradığı mekanların başında geliyor.

Birçok medeniyete ev sahipliği yapan Şam'daki kapalı çarşılar, farklı kültürlerin izlerini taşıyor.

Başkentte Mithat Paşa, Hamidiyye, Arom, Kuyumcular, Çerezciler, Asruniyye, İpek, Miskin ve Kavafin en önemli kapalı çarşılar olarak öne çıkıyor.

Osmanlının Şam'daki yadigarı: Hicaz Garı

Sultan 2. Abdülhamid'in emriyle 1900'de temeli atılan ve Şam'dan Medine'ye kadar uzanan Hicaz Demir Yolu, 1908'de hizmete açıldı.

Demir yolu hattı, Şam ve Ürdün'den geçerek, Medine'ye ulaşıyordu.

1908 yılında İstanbul'dan Şam'a, oradan Medine'ye ilk sefer yapıldı. Başlangıçta uzunluğu 1464 kilometre olan hat 1917 yılına gelindiğinde 1750 kilometreye ulaştı.

Şam'daki tarihi Hicaz Garı bu hattın başlangıç durağı olarak hacı adaylarının buluşma noktasıydı.

Devrik Baas rejimi döneminde maruz kaldığı ihmal ve bakımsızlığa rağmen Hicaz Garı, halen başkenti ziyaret edenlerin görmek istediği yerlerin başında geliyor.

Selahaddin Eyyubi Türbesi

Selahaddin Eyyubi'nin türbesi, Suriye'deki en önemli tarihi simgelerden biri olarak kabul ediliyor. 1137'de Irak'ın Tikrit kentinde doğan Eyyubi Devleti'nin kurucusu Selahaddin, Haçlı Seferleri tarihindeki önemli zaferlerle tanınıyor.

Selahaddin, özellikle 1187'deki Hittin Meydan Muharebesi'nde Haçlılar'ı büyük bir bozguna uğratmasıyla, Haçlılara karşı verdiği büyük mücadelelerle ve Kudüs'ü kurtarmasıyla İslam dünyasının en önemli kahramanlarından biri haline geldi.

1193'te Şam'da vefat eden Selahaddin'in naaşı, 1196'da Şam Kalesi'nden Emevi Camisi haziresine taşındı.

Emevi Camisi'nin kuzeyinde yer alan Selahaddin'in türbesi, hem Müslüman hem de gayri Müslümler için önemli bir ziyaret noktası.

- Sultan Baybars'ın Türbesi

Memlük Devleti Hükümdarı Sultan Baybars'ın kabri Emevi Camisi yakınlarında yer alıyor.

Haçlılar'a karşı kazandığı zaferlerle tanınan Sultan Baybars, 1277'de Şam'a yakın bir yerde vefat etti ve mezarı buraya yapıldı.

Baybars'ın kabri, Şam'ın önemli bir tarihi mekanı olarak ziyaret ediliyor.

Nureddin Zengi Türbesi

1118'de Irak'ın Musul kentinde doğan Nureddin Zengi, 12. yüzyılda Türk-İslam tarihinin önde gelen isimlerinden biri olarak öne çıkıyor. Haçlı ordularının Kudüs, Urfa, Antakya ve Trabluşşam'ı ele geçirip buralarda küçük devletler kurduğu bir dönemde, Zengiler hanedanının başına geçti.

Nureddin Zengi, Suriye ve Mısır ekseninde güçlü bir İslam birliği kurarak, bu birliği Haçlılara karşı kullandı ve büyük bir direniş gösterdi. Haçlılarla olan mücadelesi, İslam dünyasında önemli bir dönüm noktası oluştururken, Zengi'yi tarih sahnesinde saygıdeğer bir lider haline getirdi.

1174'te Şam'da vefat eden Zengi'nin mezarı, Şam'daki Nuriye Medresesi'nde yer alıyor.

Muhyiddin İbn-i Arabi Türbesi ve Camisi

Endülüs'ün Mürsiye (Murcia) şehrinde doğan ve 1240 yılında Şam'da vefat eden büyük mutasavvıf Muhyiddin İbn Arabi'nin türbesi, bugün kendi adını taşıyan mahallede yer alıyor. Yavuz Sultan Selim'in Şam seferi sırasında yaptırdığı bu türbe ve yanındaki cami, yalnızca bir ziyaret mekanı değil, aynı zamanda İslam düşünce tarihine yön veren bir ismin hatırasının yaşatıldığı önemli bir merkez niteliğinde.

Halid Bağdadi Külliyesi: Şam'ın kalbinde bir Osmanlı mirası ve dervişlerin uğrak yeri

Halid Bağdadi Külliyesi, Şam'ın Kasyun Dağı eteklerinde, Ekrad bölgesindeki Rükneddin Mezarlığı'nda bir manevi sığınak olarak görülüyor.

1827'de vefat eden ünlü sufi Halid Bağdadi'nin türbesine ev sahipliği yapan bu Osmanlı eseri, asırlardır dervişlerin ve huzur arayanların uğrak noktası. Zarif kubbesi, avludaki oval su havuzu ve tarih kokan odalarıyla külliye, geçmişin ruhunu bugüne taşıyor. Bir zamanlar ilim zaviyesi ve mürit aşhanesi olan bu odalar, şimdi türbe bakıcısının evi olarak kullanılıyor.

1842'de Sultan Abdülmecid Han'ın emriyle inşa edilen görkemli kubbe, 1891'de Sultan Abdülhamid Han tarafından yenilendi. Cümle kapısında, Abdülhamid'in tuğrasıyla süslü, Osmanlı Türkçesiyle yazılmış altı beyitlik kitabe tarihi bir selam veriyor.

Seyyide Zeynep Türbesi ve Camisi

Başkent yakınlarındaki Seyyide Zeynep Camisi'nin adı, Hz. Muhammed'in torunu Hz. Zeynep'ten geliyor.

Cami, barış ve birliğin sembolü olarak farklı mezheplerden Müslümanları bir araya getiren ibadet yeri olarak biliniyor. Cami içerisinde Seyyide Zeynep'in türbesi de yer alıyor.

Murad Paşa Külliyesi

17. yüzyılda inşa edilen Murad Paşa Külliyesi, Şam'daki en önemli Osmanlı yapılarından biri olarak kabul ediliyor.

Hem tarihi hem de mimari açıdan büyük bir değere sahip külliyenin içerisinde cami, medrese ve Murat Paşa Türbesi yer alıyor.

Şam'daki Osmanlı mirasının önemli bir örneği olan Murad Paşa Külliyesi, hem yerel halk hem de Şam'a gelenler tarafından ziyaret ediliyor.

Şam'daki bazı sahabe türbeleri ve makamları ise şunlar:
Bilal Habeşi (Bab Sağir Kabristanı)
Muaviye bin Ebu Sufyan (Bab Sağir Kabristanı)
Üsame Bin Zeyd (Mezze Mahallesi)
Şam Fatihi Sahabe Muaz bin Cebel (Bab Şarki)
Hz. Peygamber’in Roma İmparatoru Herakleios'a elçi olarak gönderdiği Dihye bin Halife el-Kelbi (Mezze Mahallesi)
Fedale bin Ubeyd el-Evsi (Bab Sağir Kabristanı)
Ebu Derda, (Bab Sağir Kabristanı)
Havle binti Ezver (Bab Tuma)
Dırar bin Ezver (Bab Tuma) (AA)