Göbeklitepe’de 30 yıllık kazılar tarihin sırlarını açığa çıkarıyor

Türkiye

UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan ve “tarihin sıfır noktası” olarak anılan Göbeklitepe’de yürütülen kazılar, 30 yıldır insanlık tarihine ışık tutan bulguları gün yüzüne çıkarıyor

Şanlıurfa kent merkezine 18 kilometre uzaklıktaki Örencik Mahallesi yakınlarında bulunan ören yeri, ilk kez 1963’te İstanbul ve Chicago Üniversitelerinden araştırmacılar tarafından fark edildi. 1986’da çiftçi Şavak Yıldız’ın tarlasında bulduğu heykel ise bölgenin önemini somut biçimde ortaya koydu.

1995 yılında Prof. Dr. Klaus Schmidt başkanlığında başlatılan çalışmalar, Kültür ve Turizm Bakanlığı koordinasyonunda Alman Arkeoloji Enstitüsü ve Şanlıurfa Müzesi tarafından sürdürülüyor. Kazılarda, neolitik döneme ait 3–6 metre yüksekliğinde, 40–60 ton ağırlığında, yabani hayvan figürlü “T” biçimli dikilitaşlar ile 8–30 metre çapında dairesel ve dikdörtgen planlı, dünyanın bilinen en eski tapınak kalıntıları ortaya çıkarıldı. Yaklaşık 12 bin yıl öncesine tarihlenen 65 santimetre uzunluğundaki insan heykeli de bu eşsiz buluntular arasında.

Dünya çapında ilgi

Göbeklitepe, 2011’de UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne alındı; 2018’de ise Bahreyn’de düzenlenen 42'nci Dünya Miras Komitesi toplantısında kalıcı listeye dahil edildi. 2019’un “Göbeklitepe Yılı” ilan edilmesiyle ziyaretçi sayısı hızla arttı. Tatil dönemlerinde günlük ziyaretçi sayısı 10 bini geçiyor.

“İlgiyi hak eden bir tablo var”

Göbeklitepe Kazı Başkanı Prof. Dr. Necmi Karul, alanın dünya genelinde büyük ilgi gördüğünü belirterek şunları söyledi:

“Göbeklitepe, tarih öncesi dönem için çok seçkin bir yerdir. 30 yıldır süren kazılarda benzersiz kamusal ve anıtsal yapılarla karşılaşıyoruz. Burada anlamaya çalıştığımız; tarih öncesi insanların yaşam alanları, teknolojileri, beslenme alışkanlıkları ve dönemler arası karşılaştırmalardır. Göbeklitepe’de ortaya çıkan bulguların benzerlerini ancak çağdaş yerleşmelerde görmeye başlıyoruz. Bu da ilginin neden bu kadar yüksek olduğunu gösteriyor.”

Karul, Taş Tepeler Projesi kapsamında arkeolojik verilerin topluma daha anlaşılır biçimde aktarılmasına büyük önem verdiklerini vurgulayarak “Buluntuyu bilgiye dönüştürmek kadar toplumla buluşturmak da bizim için öncelikli” dedi.

Arazinin eski sahibi gururlu

İlk bulgunun bulunduğu arazinin eski sahibi Mahmut Yıldız da Göbeklitepe’nin dünya kültür mirasına katkı sağlamasından gurur duyduğunu belirterek şöyle konuştu:

“Dünyaya bir miras bıraktığımız için mutluyuz. 30 yıldır kazılar sürüyor, her gün yeni bir şey bulunuyor. Her geçen gün daha da güzelleşiyor, farklı eserler ortaya çıkıyor. İnşallah çalışmalar daha da iyiye gider.”

Resim: © AA